सायकल आणि आठवणी......

 

◾सायकल दिनानिमित्त......✍️

आजच्या आधुनिक काळात हृदरोगतज्ञ हे रुग्णांनी सायकल चालवावी असा सल्ला देतात. सायकल चालविण्याने रक्ताभिसरण होण्यास मदत तर होतेच होते परंतु मूळ चयापचय क्रियेसही सायकल चालविण्याचा व्यायाम पोषक होतो. बैठी कामे करणाऱ्यांच्या पायांच्या स्नायूंना सायकलमुळे व्यायाम मिळून जादा चरबी कमी होते. उघड्यावर सायकल चालविण्याने मोकळी श्वास मिळतो, तसेच शरीराला ऑक्सिजनाचा जास्त पुरवठा होऊन दीर्घश्वसनही होते. सायकल चालवण्याचे असे अनेक फायदे आहेत .तशाच सायकलीबरोबरच्या प्रत्येकाच्या काही आठवणीही असतात , अशाच काही माझ्याही आठवणी या सायकल दिनानिमित्त तुम्हाला शेअर करतोय.तुमच्याही काही आठवणी जाग्या झाल्या तर , जरुर कमेंट करा....

📌आज सायकल दिन या सायकल दिनानिमित्त सायकलींच्या विविध अनुभवांचा पट आज उलगडत गेला. भूतकाळातील विविध आठवणींना आज उजाळा मिळाला.

सायकल शिकण्यापूर्वी फक्त सायकलवर बसायचं माहिती होते. कोणाच्या तरी पाठीमागे लागून, हट्ट करुन सायकल वरती बसायचं.

गावातीलच रामादादा, पंडितआप्पा ,विलासमामा असे सर्वजण आमचा हा सायकलवर बसण्याचा हट्ट पुरवायचे.

सायकलवर बसवून नेणारे हे सर्व सायकलच्या त्या लोखंडी नळीवरती दोन्ही बाजूला पाय सोडून आम्हाला बसवायचे. सायकलवर बसायचा तो बाल हट्ट पुरा व्हायचा. मात्र सायकलवरुन फिरून आल्यानंतर , बसलेला भाग नळीवर आदळून. फिरुन आल्यानंतर काही वेळाने लक्षात यायचे की आपला हट्ट पुर्ण झालाय पण ....

आदळलेल्या भागाच्या यातना सुरु झालेत.

या अनुभवाचे शहाणपण आल्यानंतर पुन्हा मात्र पुढे सायकल वरती बसताना असा त्रास होऊ नये. म्हणून टॉवेल गुंडाळूनच बसायचो. 

पुढे भविष्यात स्वतःला सायकल चालवायची संधी मिळाली. ती इयत्ता सहावी मध्ये.गावामध्ये मौला मुलाणी यांचे एक सायकल भाड्याने देण्याचे दुकान होते.

या दुकानात कमी उंचीची एकच सायकल असायची

व मोठ्या २२-२४ इंची सायकलींची संख्या जास्त होती.पण त्यावेळी आम्हा लहान मुलांची मागणी लहान सायकलची जास्त त्यामुळे सायकल एकच आणि भाड्याने नेणारांची संख्या जास्त.

तिथेही नंबर लावायचा, तास- दोन तास वेटिंग असायचे. कारण त्याचे भाडे तासावर असायचे आणि पहिले नंबर झाल्याशिवाय आणि त्याचे तास संपल्यानंतरच ,नंबर यायचा.

 पन्नास पैसे अर्धा तास आणि एक रुपयात एक तास असे भाडे असायचे , ८० ते ९० या दशकात  या एका रुपयाला ही तशी किंमत होती. भाड्याने सायकल घेतली जायची. तास भरला की त्याची सायकल त्याला परत द्यायची. सुरुवातीला उंचीने कमी असणारी सायकल, नंतर बावीस इंची आणि चोवीस इंची सायकल . सायकल शिकण्याचा हा प्रवास सुरू होताच. मोठी सायकल शिकताना सीटची उंची आणि आमची उंची यांचे व्यस्त प्रमाण असल्यामुळे, तीन नळीमद्धे पाय घालून ,उजवा हात नळीला ,डावा हात हँडलला धरून हा सराव सुरू होता. पुढे हा सराव वाढत जाऊन आणि काळानुसार उंची वाढत गेल्यानंतर हळूहळू सायकलच्या सीटवर बसून सायकल मारण्यास-चालवण्यास येऊ लागली. ज्या दिवशी सायकलच्या सीटवरती बसून सायकल चालवण्यास येऊ लागली. त्या दिवशीचा आनंद काही वेगळाच होता.जणू काय.......

 

माझ्या आयुष्यात माझ्या स्वतःच्या मालकीची सायकल आली ती १९९५ मध्ये प्राथमिक शिक्षक म्हणून नोकरीला लागल्यानंतर. माझी सुरुवातीची नेमणूक ही कोल्हापूर जिल्ह्यातील चंदगड तालुक्यातील उत्साळी हे गाव होते तर राहण्याचे ठिकाण अडकूर होते.

त्यावेळी मुख्य राहण्याच्या ठिकाणापासून शाळेच्या ठिकाणापर्यंत जाण्यासाठी सायकलचा वापर आम्ही करायचो. सोबत माझा वर्गमित्र आणि सहकारी घनश्याम पाटील आणि माझी एकाच शाळेत विद्यामंदिर,उत्साळी येथे नेमणूक मिळाल्यामुळे आम्ही दोघेही दोन सायकलवरून प्रवास करायचो.

उत्साळी ते अडकूर आणि अडकूर ते उत्साळी हा नित्यक्रम आमचा प्रवास सुरूच होता.

त्या ठिकाणच्या सेवाकाळात दररोज सायकलचा वापर असल्याने, आणि सायकलवरूनच प्रवास असल्याने, हजारो किलोमीटरचा प्रवास आमचा त्यावेळी झाला.

पुढे कोल्हापूर जिल्ह्यातून आम्ही स्व जिल्ह्यात म्हणजेच सांगली जिल्ह्यात बदली होऊन आलो. आणि हा सायकलीचा प्रवास बंद झाला. पुढे दुचाकी - चार चाकी मधून प्रवास सुरू झाला. 

एकूणच .......दुसऱ्याच्या सायकलीवर बसण्याचा हट्ट करणे, भाड्याची सायकल, स्वतःची सायकल ,दुचाकी ,चारचाकी असा जीवनप्रवास घडत गेला.आज तो दुचाकी-चारचाकीमधूनच नित्य घडतो आणि घडत आहे.

जुन्या काळातील सायकल या प्रवासातून कधीच कायमस्वरूपी निघून गेली आहे.

 मात्र जी लहानपणी सायकलीवरून प्रवास करण्याची मजा होती . जो आनंद मिळाला. तो आता आनंद हरवलायं की काय असं वाटतं. एकूणच गेले ते दिवस आणि राहिल्या त्या फक्त आठवणी ......सायकलीवरच्या त्या प्रवासाच्या.

- धनाजी माने...✍️